Được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 42/2007/QĐ-BVHTT ngày 03/8/2007, nơi đây từng là đầu não kháng chiến của Nam Bộ trong những năm tháng chống thực dân Pháp, là biểu tượng kiêu hùng của ý chí độc lập, tự do và khát vọng thống nhất non song. Trở lại với dấu xưa trong thời khắc thiêng liêng của dân tộc, chúng ta càng thêm tri ân sâu sắc những cống hiến, hy sinh to lớn của lớp lớp cha anh vì nền độc lập của dân tộc.

Từ những năm 1946 – 1949, Xứ ủy Nam Bộ, Ủy ban kháng chiến hành chánh Nam Bộ, Bộ Tư lệnh Nam Bộ và các cơ quan trực thuộc đã chọn địa bàn xã Nhơn Hòa Lập, huyện Tân Thạnh làm căn cứ để lãnh đạo chống thực dân Pháp tái xâm lược trên phạm vi toàn Nam Bộ. Có thể nói “Cả Nam bộ đều ở Đồng Tháp Mười”, Chiến khu Đồng Tháp Mười trở thành một căn cứ đầu não, một trung tâm kháng chiến ở Nam bộ mà khu vực kinh Dương Văn Dương trở thành xương sống của chiến khu. Với vị trí, vai trò quan trọng, căn cứ bưng biền Đồng Tháp Mười được ví như "Việt Bắc của miền Nam", là “thủ đô” của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại miền Nam Việt Nam. Đây cũng là nơi ra đời của các đơn vị chủ lực đầu tiên của Nam Bộ như Tiểu đoàn 307; Tiểu đoàn 404; Chi đội 14 (sau đổi thành Trung đoàn 120; Trung đoàn Đồng Tháp,…).

Có rất nhiều sự kiện lịch sử diễn ra trên vùng đất này trong 9 năm kháng chiến chống Pháp. Tại đây, Đại hội Đại biểu Xứ ủy Nam Bộ lần thứ nhất được tổ chức, thống nhất lãnh đạo phong trào kháng chiến. Ngày 16/10/1947, cơ sở điện ảnh cách mạng đầu tiên ở Nam Bộ được thành lập với tên gọi “Tổ Nhiếp ảnh Vệ Quốc đoàn Khu 8”. Bộ phim tài liệu đầu tiên, "Trận Mộc Hóa" (8/1948), được trình chiếu vào một đêm cuối năm 1948 bên bờ kinh Dương Văn Dương, đánh dấu sự khai sinh nền điện ảnh cách mạng Việt Nam. Đầu tháng 12/1947, Đài Tiếng nói Nam Bộ kháng chiến cũng chính thức phát sóng buổi đầu tiên tại căn cứ bưng biền Đồng Tháp Mười. Đài Tiếng nói Nam bộ kháng chiến ra đời đập tan luận điệu tuyên truyền bình định Nam bộ của thực dân Pháp, góp phần tuyên truyền đường lối cách mạng, động viên, cổ vũ tinh thần yêu nước hướng về kháng chiến.

Khu Di tích lịch sử Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính - Kháng chiến Nam Bộ bên bờ kênh Dương Văn Dương – chiến khu bưng biền huyền thoại, điểm son chói lọi trong trang sử kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc

Nơi đây cũng ghi dấu chiến công của quân đội ta với những trận đánh nổi tiếng chống thực dân xâm lược. Tiêu biểu nhất là trận Mộc Hóa năm 1948. Một trận thắng gắn liền với tên tuổi những anh bộ đội Cụ Hồ thuộc Tiểu đoàn 307 và Trung đoàn 120, vang danh cả nước.

Các lãnh đạo Đảng như Tôn Đức Thắng, Hoàng Quốc Việt, Phạm Hùng, Ung Văn Khiêm, Trần Văn Trà,…cũng từng sống và lãnh đạo cách mạng miền Nam tại căn cứ này. Đặc biệt, trong giai đoạn 1947-1949, đồng chí Lê Duẩn, khi đó là Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, đã sống và làm việc tại xã Nhơn Hòa Lập, trong sự che chở, bảo vệ hết lòng của các gia đình như ông Nguyễn Văn Siêu (Hai Độc Lập), bà Võ Thị Thay (Má Tám), góp phần quan trọng vào việc lãnh đạo phong trào kháng chiến giành thắng lợi.

Đến cuối năm 1949, do yêu cầu chiến trường thay đổi, Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính - Kháng chiến Nam Bộ cùng các cơ quan trực thuộc chuyển về U Minh. Tuy nhiên, những năm tháng hoạt động tại Đồng Tháp Mười đã trở thành một điểm son rực rỡ trong lịch sử cách mạng nước ta. Nơi đây chứng kiến sự trưởng thành vượt bậc của phong trào cách mạng Nam Bộ, thể hiện tinh thần đoàn kết, kiên cường của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Năm 2007, khu Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban hành chính kháng chiến Nam bộ (1946-1949) được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2023, khu di tích được đầu tư xây dựng với kinh phí gần 130 tỉ đồng, bằng nguồn vốn Trung ương hỗ trợ và ngân sách tỉnh, trong đó ngân sách Trung ương hỗ trợ trên 46 tỉ đồng, ngân sách tỉnh trên 83 tỉ đồng. Công trình có diện tích gần 3ha. Ngoài các hạng mục về hạ tầng kỹ thuật, di tích còn có nơi ở của các đồng chí: Lê Duẩn, Phạm Văn Bạch và Trần Văn Trà, Văn phòng Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ, Nhà in Nam Bộ và Phòng bào chế y dược được phục dựng. Ngoài ra, còn có khuôn viên mộ ông Nguyễn Văn Siêu và bà Trần Thị Én; nhà truyền thống, trưng bày;… Việc xây dựng khu Di tích có ý nghĩa to lớn, góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Di tích lịch sử Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính - Kháng chiến Nam Bộ tại xã Nhơn Hòa Lập, huyện Tân Thạnh hôm nay không chỉ là niềm tự hào của Long An mà còn là biểu tượng bất diệt của tinh thần yêu nước Việt Nam. Đó là ngọn lửa cách mạng được hun đúc từ mồ hôi, xương máu của biết bao thế hệ, là cội nguồn sức mạnh để thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thu Hằng